HORMON(ENDOKRİN) TEDAVİ

Kanser hastalığının tedavisinde kullanılan başlıca yöntemler cerrahi, radyoterapi ve kemoterapidir. Bununla birlikte bazı kanser türleri hormonlarla yakından ilişkilidir. Kadınlarda meme kanseri östrojenlere bağlı olarak, erkeklerde ise prostat kanseri testosterona bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. Hormonal etki hem kanserin ortaya çıkmasından hem de gelişmesinden sorumludur. Östrojen hormonu meme kanseri hücrelerinin çoğalmasını, testosteron hormonu ise prostat kanseri hücrelerinin çoğalmasını hızlandırmaktadır. Bu nedenle hormonal etkinin ortadan kaldırılması hastalığın tedavisinde ve seyrinin değiştirilmesinde çok önemli ve etkili bir tedavi yaklaşımıdır.

Hormonal etki meme kanserlerinin önemli bir bölümünde rol oynamaktadır. Östrojene bağlı meme kanseri hücrelerinde östrojen reseptörü (ER) denen bir molekül saptanmaktadır (ER pozitif). Menopoz öncesi meme kanserlerinin %30-50’si, menopoz sonrası meme kanserlerinin ise %70-80’i ER pozitiftir. Bu nedenle meme kanseri tanısı konan bütün kadınların ER açısından değerlendirilmesi gereklidir. Bu değerlendirme patolojik inceleme sırasında immünohistokimyasal yöntemlerle yapılmaktadır. ER pozitif olan hastalarda endokrin tedavi tek başına önemli seçeneklerden birini oluşturmaktadır.

Endokrin tedavi genel olarak meme kanseri hücreleri üzerindeki östrojen etkisinin ortadan kaldırılmasıdır. Bütün endokrin tedaviler, tümörün bölgesel ya da yayılmış olmasına bakılmaksızın sistemik olarak uygulanır. Endokrin tedavi yan etkiler açısından kemoterapiden çok daha kolay tolere edilmektedir. Bu nedenle ER pozitif hastalarda yayılmış hastalık durumunda da sıklıkla birinci tedavi seçeneği olarak önerilmektedir.

Östrojenin meme kanseri hücreleri üzerindeki etkilerini bloke etmenin başlıca iki yolu bulunmaktadır. Bunlardan birincisi östrojen yapımının ortadan kaldırılması, ikincisi ise östrojenin meme kanseri hücrelerini uyarmasının önlenmesidir. Menopoz öncesi ve sonrası hastalarda farklı endokrin tedaviler söz konusudur. Menopoz öncesi kadınlarda östrojen başlıca yumurtalıklarda yapılmaktadır. Bu nedenle yumurtalıkların alınması (ooferektomi) ya da östrojen yapımının baskılanması uygun bir yaklaşımdır. Buna karşılık menopoz sonrasında overlerde östrojen yapımı zaten durmaktadır. Bu dönemde böbrek üstü bezleri östrojen de dahil olmak üzere bir dizi hormonun ön bileşiğini meydana getirmekte, bu bileşikler daha sonra vücut yağ dokusunda bulunan “aromataz” adlı enzim aracılığıyla östrojene çevrilmektedir. Bu nedenle aromataz enzimini durduran “aromataz inhibitörleri” meme kanserinin endokrin tedavisinde önemli bir seçenek oluşturmaktadır.

Bugüne dek yapılan çalışmalar endokrin tedaviye ER pozitif tümörlerin ER negatif tümörlere göre daha iyi yanıt verdiğini (%60’a karşılık %10) göstermiştir. Bununla birlikte endokrin tedavi ER negatif hastalarda da kemoterapinin riskleri dikkate alındığında büyük önem taşımaktadır.